PINENO: Na medicina tradicional chinesa, o extrato de pinho é usado como anticancerígeno

 

Pinus taeda (Pinus)

O pineno é uma coleção de monoterpenos bicíclicos insaturados. Dois isômeros geométricos do pineno são encontrados na natureza, α-pineno e β-pineno. Ambos são quirais. Como o nome sugere, os pinenos são encontrados nos pinheiros. Especificamente, o pineno é o principal componente dos extratos líquidos de coníferas. Eles também são encontrados em muitas plantas não coníferas, como a Heterotheca lamarckie (cânfora) e a Artemisia tridentata ( Artemisia).


Alfa Pineno

O alfa-pineno é o terpenóide mais amplamente encontrado na natureza e é altamente repelente a insetos.  Ele aparece em coníferas e numerosas outras plantas. O pineno é um componente importante dos óleos essenciais.  A resina de Pistacia terebinthus (comumente conhecida como terebinto ou terebintina) é rica em pineno. Os pinhões produzidos pelos pinheiros contêm pineno.  A mistura racêmica das duas formas de pineno é encontrada em alguns óleos como o óleo de eucalipto.

Beta Pineno

Na medicina tradicional chinesa, o extrato de pinho é usado como anticancerígeno. Pesquisas recentes, ainda não conclusivas, têm demonstrado que, de fato, um dos isômeros do pineno (o alfa-pineno) pode ser eficaz no tratamento de câncer de fígado. Outros estudos versam sobre suas prováveis atividades antibacteriana e de inibição de células relacionadas à reabsorção óssea. O pineno é usado atualmente na fabricação de cânfora, inseticidas, solventes e desodorizantes. Os óleos voláteis destilados de espécies de Pinus, ricos neste e em outros terpenos, também são usados na preparação de produtos para inalação, como antissépticos e, em pomadas, como ativante da circulação sanguínea.

Espécies onde é encontrado o Alfa pineno:

Kingdom

Family

Species

Plantae

Acoraceae

Acorus calamus

Plantae

Acoraceae

Acorus calanus L.

Plantae

Alliaceae

Allium sativum

Plantae

Alliaceae

Allium Sativum

Plantae

Anacardiaceae

Anacardium occidentale

Plantae

Anacardiaceae

Mangifera indica

Plantae

Anacardiaceae

Pistacia vera

Plantae

Anacardiaceae

Schinus terebinthus

Plantae

Annonaceae

Annona glabra

Plantae

Annonaceae

Annona squamosa

Plantae

Annonaceae

Cananga odorata

Plantae

Annonaceae

Guatteriopsis hispida

Plantae

Annonaceae

Monodora myristica

Plantae

Annonaceae

Xylopia aethiopica

Plantae

Annonaceae

Xylopia cayennensis

Plantae

Annonaceae

Xylopia frutescens

Plantae

Annonaceae

Xylopia parviflora

Plantae

Annonaceae

Xylopia rubescens

Plantae

Apiaceae

Angelica dahurica

Plantae

Apiaceae

Angelica pubescens f.biserrata

Plantae

Apiaceae

Angelica pubescentis

Plantae

Apiaceae

Apium graveolens

Plantae

Apiaceae

Cuminum cyminum L.

Plantae

Apiaceae

Daucus carota

Plantae

Apiaceae

Falcaria vulgaris

Plantae

Apiaceae

Ferula hermonis

Plantae

Apiaceae

Ferula iliensis

Plantae

Apiaceae

Foeniculum vulgare

Plantae

Apiaceae

Notopterygium forbesii

Plantae

Apiaceae

Notopterygium incisum

Plantae

Apiaceae

Petroselinum crispum

Plantae

Apiaceae

Saposhnikovia divaricata

Plantae

Araliaceae

Panax ginseng

Plantae

Aristolochiaceae

Asarum heterotropoides var.mandshuricum

Plantae

Aristolochiaceae

Asarum sieboldii

Plantae

Asteraceae

Ageratina conyzoides

Plantae

Asteraceae

Ambrosia artemisiifolia

Plantae

Asteraceae

Ambrosia trifida

Plantae

Asteraceae

Anthemis aciphylla BOISS.var.discoidea BOISS

Plantae

Asteraceae

Artemisia annua

Plantae

Asteraceae

Artemisia capillaris

Plantae

Asteraceae

Artemisia scoparia

Plantae

Asteraceae

Centaurea atropurpurea

Plantae

Asteraceae

Centaurea orientalis

Plantae

Asteraceae

Chamaemelum nobile

Plantae

Asteraceae

Conyza newii

Plantae

Asteraceae

Dittrichia graveolens

Plantae

Asteraceae

Eupatorium bupleurifolium

Plantae

Asteraceae

Helianthus annuus

Plantae

Asteraceae

Helichrysum italicum

Plantae

Asteraceae

Matricaria recutita

Plantae

Asteraceae

Petasites albus

Plantae

Asteraceae

Petasites hybridus

Plantae

Asteraceae

Phagnalon sordidum

Plantae

Asteraceae

Porophyllum gracile

Plantae

Asteraceae

Porophyllum ruderale

Plantae

Asteraceae

Rhaponticum carthamoides

Plantae

Asteraceae

Santolina corsica Jordan et Fourr

Plantae

Asteraceae

Senecio vulgaris

Plantae

Asteraceae

Solidago canadensis

Plantae

Asteraceae

Tanacetum macrophyllum

Plantae

Asteraceae

Tanacetum vulgare

Plantae

Asteraceae

Tarchonanthus camphoratus 

Plantae

Burseraceae

Commiphora mukul 

Plantae

Campanulaceae/Lobeliaceae

Codonopsis pilosula 

Plantae

Canellaceae

Canella winterana 

Plantae

Cannabaceae

Cannabis inflorescences

Plantae

Cannabaceae

Humulus lupulus 

Plantae

Caprifoliaceae/Diervillaceae/Dipsacaceae/Linnaeaceae/Valerianaceae

Lonicera japonica 

Plantae

Caricaceae

Carica papaya 

Plantae

Caryophyllaceae

Silene latifolia 

Plantae

Cistaceae

Cistus albidus

Plantae

Cistaceae

Cistus clusii

Plantae

Cistaceae

Cistus creticus

Plantae

Cornaceae/Aucubaceae/Garryaceae/Helwingiaceae

Cornus officinalis 

Plantae

Crassulaceae

Rhodiola rosea L. 

Plantae

Cruciferae

Arabidopsis thaliana

Plantae

Cruciferae

Capsella bursa-pastoris 

Plantae

Cruciferae

Hesperis matronalis 

Plantae

Cupressaceae

Chamaecyparis formosensis

Plantae

Cupressaceae

Cupressus tricuspidata

Plantae

Cupressaceae

Neocallitropsis pancheri

Plantae

Cupressaceae

Thuja orientalis 

Plantae

Cyperaceae

Cyperus rotundus L. 

Plantae

Ericaceae

Rhododendron capitatum

Plantae

Fabaceae

Colophospermum mopane 

Plantae

Fabaceae

Medicago sativa 

Plantae

Fabaceae

Trifolium repens L. 

Plantae

Fagaceae

Quercus coccifera 

Plantae

Ginkgoaceae

Ginkgo biloba 

Plantae

Gymnomitriaceae

Marsupella alpina

Plantae

Gymnomitriaceae

Marsupella emarginata

Plantae

Illiciaceae

Illicium anisatum 

Plantae

Jubulaceae

Frullania monocera

Plantae

Jubulaceae

Frullania spinifera

Plantae

Jungermanniaceae

Jungermannia truncata NEES

Plantae

Labiatae

Agastache rugosus

Plantae

Labiatae

Clinopodium nepeta

Plantae

Labiatae

Hyssopus cuspidatus

Plantae

Labiatae

Lavandula angustifolia 

Plantae

Labiatae

Lavandula bipinnata 

Plantae

Labiatae

Lavandula canarien-sis

Plantae

Labiatae

Lavandula dentata 

Plantae

Labiatae

Lavandula gibsoni

Plantae

Labiatae

Lavandula multifida 

Plantae

Labiatae

Lavandula stoechas 

Plantae

Labiatae

Marrubium vulgare L. 

Plantae

Labiatae

Mentha haplocalyx 

Plantae

Labiatae

Ocimum americanum 

Plantae

Labiatae

Ocimum basilicum 

Plantae

Labiatae

Ocimum gratissimum 

Plantae

Labiatae

Ocimum kilimandscharicim

Plantae

Labiatae

Ocimum tenuiflorum 

Plantae

Labiatae

Origanum vulgare 

Plantae

Labiatae

Perilla frutescens var.acuta 

Plantae

Labiatae

Perilla frutescens var.crispa 

Plantae

Labiatae

Plectranthus marrubioides

Plantae

Labiatae

Rosmarinus officinalis 

Plantae

Labiatae

Salvia hydrangea

Plantae

Labiatae

Salvia mirzayanii

Plantae

Labiatae

Salvia officinalis 

Plantae

Labiatae

Salvia santolinifolia

Plantae

Labiatae

Satureja subspicata 

Plantae

Labiatae

Schizonepeta tenuifolia 

Plantae

Labiatae

Tetradenia riparia 

Plantae

Labiatae

Thymus broussonetti

Plantae

Labiatae

Thymus capitatus 

Plantae

Labiatae

Thymus eriocalyx

Plantae

Labiatae

Thymus maroccanus

Plantae

Labiatae

Thymus piperella 

Plantae

Labiatae

Thymus praecos

Plantae

Labiatae

Thymus vulgaris 

Plantae

Labiatae

Thymus X-porlock

Plantae

Labiatae

Trichostema lanceolatum

Plantae

Labiatae

Vitex negundo 

Plantae

Labiatae

Vitex rotundifolia 

Plantae

Lamiaceae

Acinos rotundifolius

Plantae

Lamiaceae

Calamintha nepeta 

Plantae

Lamiaceae

Rabdosia rubescens 

Plantae

Lauraceae

Cinnamomum camphora 

Plantae

Lauraceae

Cinnamomum illicioides

Plantae

Lauraceae

Laurus nobilis 

Plantae

Lauraceae

Litsea cubeba 

Plantae

Lauraceae

Ocotea floribunda

Plantae

Lauraceae

Ocotea holdrigeana

Plantae

Lauraceae

Ocotea sinuata

Plantae

Lauraceae

Ocotea tonduzii

Plantae

Lauraceae

Ocotea whitei

Plantae

Lythraceae

Punica granatum 

Plantae

Magnoliaceae

Magnolia liliiflora 

Plantae

Magnoliaceae

Magnolia officinalis 

Plantae

Meliaceae

Melia azadirach

Plantae

Myristicaceae

Myristica fragrans 

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus aggregata

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus alba

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus blakelyi

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus camaldulensis 

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus citriodora 

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus deglupta 

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus dives 

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus globulus var. bicostata 

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus grandis 

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus microcorys

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus microtheca 

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus nitens

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus pellita 

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus radiata

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus robusta

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus saligna 

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus sideroxylon

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus tereticornis 

Plantae

Myrtaceae

Eucalyptus torelliana

Plantae

Myrtaceae

Eugenia zuchowskiae

Plantae

Myrtaceae

Leptospermum scoparium 

Plantae

Myrtaceae

Melaleuca alternifolia 

Plantae

Myrtaceae

Melaleuca leucadendra L. 

Plantae

Myrtaceae

Myrtus communis 

Plantae

Myrtaceae

Psidium guajava 

Plantae

Oleaceae

Forsythia suspensa 

Plantae

Pinaceae

Abies grandis

Plantae

Pinaceae

Cedrus libani 

Plantae

Pinaceae

Larix sibirica

Plantae

Pinaceae

Picea ajanensis

Plantae

Pinaceae

Picea glehnii L.

Plantae

Pinaceae

Picea koraiensis

Plantae

Pinaceae

Picea obovata

Plantae

Pinaceae

Picea schrenkiana

Plantae

Pinaceae

Pinus banksiana 

Plantae

Pinaceae

Pinus cembra 

Plantae

Pinaceae

Pinus contorta var. latifolia 

Plantae

Pinaceae

Pinus halepensis 

Plantae

Pinaceae

Pinus massoniana

Plantae

Pinaceae

Pinus mugo subsp. Mugo 

Plantae

Pinaceae

Pinus palustris 

Plantae

Pinaceae

Pinus sibirica L.

Plantae

Pinaceae

Pinus sylvestris L. 

Plantae

Pinaceae

Pinus taeda

Plantae

Piperaceae

Piper arboreum 

Plantae

Piperaceae

Piper fimbriulatum

Plantae

Piperaceae

Piper nigrum 

Plantae

Piperaceae

Piper obliquum 

Plantae

Poaceae

Capillipedium parviflorum

Plantae

Poaceae

Cymbopogon citratus 

Plantae

Polygonaceae

Polygonum minus

Plantae

Ranunculaceae

Nigella sativa L 

Plantae

Rosaceae

Eriobotrya japonica 

Plantae

Rosaceae

Fragaria vesca 

Plantae

Rutaceae

Citrofortunella mitis

Plantae

Rutaceae

Citrus aurantifolia 

Plantae

Rutaceae

Citrus aurantium 

Plantae

Rutaceae

Citrus deliciosa

Plantae

Rutaceae

Citrus grandis 

Plantae

Rutaceae

Citrus hystrix 

Plantae

Rutaceae

Citrus limon 

Plantae

Rutaceae

Citrus paradisi 

Plantae

Rutaceae

Citrus reticulata 

Plantae

Rutaceae

Citrus sinensis 

Plantae

Rutaceae

Citrus spp.

Plantae

Rutaceae

Citrus unshiu 

Plantae

Rutaceae

Clausena excavata 

Plantae

Rutaceae

Murraya exotica 

Plantae

Rutaceae

Murraya paniculata 

Plantae

Rutaceae

Zanthoxylum armatum 

Plantae

Rutaceae

Zanthoxylum leprieurii 

Plantae

Salicaceae

Salix babylonica

Plantae

Saururaceae

Anemopsis californica

Plantae

Saururaceae

Houttuynia cordata Thunb.

Plantae

Saururaceae

Houttuynia emeiensis

Plantae

Saxifragaceae

Saxifraga stolonifera Meerb.

Plantae

Schisandraceae

Schisandra chinensis

Plantae

Solanaceae

Nicotiana alata

Plantae

Solanaceae

Nicotiana bonariensis

Plantae

Solanaceae

Nicotiana langsdorffii

Plantae

Solanaceae

Nicotiana mutabilis

Plantae

Solanaceae

Nicotiana tabacum

Plantae

Solanaceae

Solanum lycopersicum

Plantae

Solanaceae

Solanum peruvianum

Plantae

Solanaceae

Solanum tuberosum

Plantae

Taxaceae

Taxus wallichiana

Plantae

Theaceae

Camellia sinensis

Plantae

Turneraceae

Turnera diffusa

Plantae

Valerianaceae/Linnaeaceae/Dipsacaceae/Diervillaceae

Valeriana jatamansii

Plantae

Valerianaceae/Linnaeaceae/Dipsacaceae/Diervillaceae

Valeriana officinalis var.latifolia

Plantae

Verbenaceae

Lippia javanica

Plantae

Verbenaceae

Lippia multiflora

Plantae

Verbenaceae

Lippia ukambensis

Plantae

Zingiberaceae

Aframomum melegueta

Plantae

Zingiberaceae

Alpinia officinarum

Plantae

Zingiberaceae

Amomum medium

Plantae

Zingiberaceae

Curcuma aeruginosa

Plantae

Zingiberaceae

Curcuma amada

Plantae

Zingiberaceae

Curcuma amanda Roxb

Plantae

Zingiberaceae

Curcuma aromatica

Plantae

Zingiberaceae

Curcuma mangga

Plantae

Zingiberaceae

Curcuma phaeocaulis

Plantae

Zingiberaceae

Curcuma xanthorrhiza

Plantae

Zingiberaceae

Curcuma zedoaria

Plantae

Zingiberaceae

Zingiber cassumunar Roxb.

Plantae

Zingiberaceae

Zingiber mioga (Thunberg) Roscoe

Plantae

Zingiberaceae

Zingiber montanum (Koenig) Theilade

Plantae

Zingiberaceae

Zingiber officinale ROSC.

Plantae

Zingiberaceae

Zingiber spectabile Griff.

Plantae

Zingiberaceae

Zingiber zerumbet Smith


Referências Bibliográficas

Abrahim, D., Francischini, A. C., Pergo, E. M., Kelmer-Bracht, A. M., & Ishii-Iwamoto, E. L. (2003). Effects of α-pinene on the mitochondrial respiration of maize seedlings. Plant Physiology and Biochemistry, 41(11-12), 985-991.

da Silva Rivas, A. C., Lopes, P. M., de Azevedo Barros, M. M., Costa Machado, D. C., Alviano, C. S., & Alviano, D. S. (2012). Biological activities of α-pinene and β-pinene enantiomers. Molecules, 17(6), 6305-6316.

Rivas da Silva, A. C., Lopes, P. M., Barros de Azevedo, M. M., Costa, D. C., Alviano, C. S., & Alviano, D. S. (2012). Biological activities of α-pinene and β-pinene enantiomers. Molecules (Basel, Switzerland), 17(6), 6305-6316.

Rufino, A. T., Ribeiro, M., Judas, F., Salgueiro, L., Lopes, M. C., Cavaleiro, C., & Mendes, A. F. (2014). Anti-inflammatory and chondroprotective activity of (+)-α-pinene: structural and enantiomeric selectivity. Journal of natural products, 77(2), 264-269.

Salehi, B., Upadhyay, S., Erdogan Orhan, I., Kumar Jugran, A., LD Jayaweera, S., A. Dias, D., ... & Sharifi-Rad, J. (2019). Therapeutic potential of α-and β-pinene: A miracle gift of nature. Biomolecules, 9(11), 738.

Uribe, S. A. L. V. A. D. O. R., Ramirez, J. O. R. G. E., & Peña, A. N. T. O. N. I. O. (1985). Effects of beta-pinene on yeast membrane functions. Journal of bacteriology, 161(3), 1195-1200.

Wender, P. A., Badham, N. F., Conway, S. P., Floreancig, P. E., Glass, T. E., Houze, J. B., ... & Taylor, R. E. (1997). The pinene path to taxanes. 6. A concise stereocontrolled synthesis of taxol. Journal of the American Chemical society, 119(11), 2757-2758.

Zhang, Z., Guo, S., Liu, X., & Gao, X. (2015). Synergistic antitumor effect of α-pinene and β-pinene with paclitaxel against non-small-cell lung carcinoma (NSCLC). Drug research, 65(04), 214-218.

Profº. M.Sc. Décio Escobar

Sou professor de Biologia e Botânica, com Especialização em Fitoterapia, Especialização em Didática e Metodologia do Ensino Superior e Mestrado em Ciências Ambientais, atualmente com nove livros publicados.

Postar um comentário

Postagem Anterior Próxima Postagem